Tất tần tật về Tết diệt sâu bọ (Tết Đoan Ngọ 5/5): Ý nghĩa, nguồn gốc, nên cúng gì, làm gì, ăn gì và tục lệ của một số miền?

Hoang Yen 00:18 25/06/2020

Tết Đoan Ngọ hay Tết diệt sâu bọ 5/5 năm nay rơi vào ngày 26/6 - Đây là một ngày tết quan trọng của người Việt với ý nghĩa, nguồn gốc khá thú vị.

Nguồn gốc, ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ?

Tết Đoan Ngọ, hay dân gian quen gọi là tết diệt sâu bọ, tết nửa năm... rơi vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. Theo cuốn sách Hội hè lễ Tết của người Việt, tác giả Nguyễn Văn Huyên cho biết hàng năm, cứ vào ngày 5/5 (âm lịch), người dân Việt Nam lại có tục cúng Tết Đoan ngọ. Theo truyền thống của từng miền, mâm cơm để cúng Tết Đoan ngọ ngoài hoa quả, những món ăn cũng khác nhau. Tại Hà Nội và một số vùng của miền Bắc ngày này, rượu nếp, đặc biệt là rượu nếp cẩm, là món không thể thiếu.

Trong các bộ môn Lý học Đông phương cổ, nền tảng chính là Hà Đồ và Lạc thư, và Hà Đồ phối hậu thiên Lạc Việt. Ngày mùng 5 tháng 5 chính là biểu tượng của hai dãy mỗi dẫy 5 vòng tròn đen ở trung tâm Hà Đồ. Tháng 5 là tháng Ngọ (Đoan là bắt đầu nên có tên là Đoan Ngọ) và tiết khí là Hạ Chí, nhưng là ngày cực âm khi vạn vật quay về Thổ trung cung - đó chính là số 5. Vậy nên, đây chính là ngày mang tính biểu tượng của ngày giỗ Quốc Mẫu Âu Cơ.

Tết Đoan Ngọ của Việt Nam bắt nguồn từ một truyền thuyết. Vào một ngày sau khi trúng vụ mùa, nông dân ăn mừng nhưng lại bị sâu bọ kéo đến ăn sạch hoa màu, thực phẩm đã thu hoạch. Trong khi đang đau đầu không biết phải xử lý thế nào thì có một ông lão xuất hiện tự xưng là Đôi Truân chỉ cho dân chúng mỗi nhà lập một đàn cúng đơn giản gồm có bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục.

Dân chúng biết ơn định cảm tạ thì ông lão đã đi đâu mất. Để tưởng nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày "Tết diệt sâu bọ", có người gọi nó là "Tết Đoan Ngọ" vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ.

Tết Đoan Ngọ nên cúng gì và làm gì?

Năm 2020 này, ngày tết Đoan Ngọ mùng 5/5 sẽ rơi đúng vào 25/6 dương lịch. Không chỉ mang ý nghĩa đơn thuần là ngày diệt trừ, xua đuổi sâu bọ. Mà các nghi thức trong ngày tết Đoan Ngọ còn được người Việt lưu truyền và gìn giữ cho đến ngày nay.

Vào những ngày này, trẻ con, người già, người trẻ sẽ thực hiện nghi thức đánh dấu cho sự thay đổi tiết mới trong năm bằng hàng loạt phong tục: Treo bùa ngãi trừ tà, đi sêu (con rễ mang lễ đến bố mẹ vợ) học trò đi lễ thầy cô, lễ thầy lang (tạ ơn chữa bệnh), nhuộm móng tay móng chân, tắm nước lá mùi, khảo cây lấy quả: lá ổi, lá vằng, lá chanh… Tắm tiên: tắm vào sáng sớm lúc mặt trời chưa lên để gột rửa xui xẻo, cầu bình an cho gia đình, hái thuốc vào giờ Ngọ (đinh lăng, lá mùi, ngải cứu) phơi khô dùng chữa bệnh… ăn những món ngon thơm mùa nếp mới, uống rượu, thưởng thức các loại đặc sản trái cây vào mùa trên tinh thần gắn kết, đoàn viên gia đình…

Song song đó, trên bàn lễ gia tiên, cần có: Mâm cơm chay, bánh chay, xôi đậu, mâm nhỏ chứa hoa quả ngũ sắc có thêm 9 bông hoa đồng tiền đỏ cài lên. 3 chén rượu pha màu đỏ, trắng, vàng. Vàng lá, vàng thỏi. 9 nén nhang. 9 ngọn nến.

Ở nhà thì chúng ta thường thắp hương trên ban thờ Tổ tiên gồm hoa quả, bánh tro (bánh gio), rượu nếp - đặc sản của văn minh lúa nước. Do biểu tượng là ngày Cực Âm trong tiết Hạ chí (cực nóng) nên đồ ăn đều là đồ nguội, lạnh mang tính hàn. Hoa quả được chọn có hình tròn như vải, mận (miền Nam gọi là mận bắc), hạt sen (làm chè).

Rượu nếp là món ăn không thể thiếu trong ngày này, người ta cho rằng bộ phận tiêu hóa của con người thường có các loại ký sinh gây hại và chúng nằm sâu trong bụng nên không phải lúc nào cũng diệt được. Duy có ngày mồng 5.5 (âm lịch), các loại ký sinh này thường ngoi lên, con người có thể ăn thức ăn, hoa quả vị chua, chát và nhất là rượu nếp, có thể loại bỏ chúng.

 

Loading...